စက္ကဝတ္တိသုတ် - ဓမ္မရာဇာမင်း၏ ကျင့်ဝတ်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး

ရေးသားသူ: Buddha24

နိဒါန်း: တရားအလင်းကို အာဏာစွမ်းအုပ်မိုးမှုအကြား ထွန်းညှိခြင်း

အရှုပ်အထွေးနှင့် အာဏာစွမ်းကို လိုလားတောင့်တနေသည့် ကမ္ဘာကြီးတွင် "စက္ကဝတ္တိသုတ်" သည် လမ်းညွှန်မီးတိုင်အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ဤသုတ်သည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ လူ့ဘောင်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အကျင့်တရား၏ အရေးပါပုံတို့ကို ဓမ္မရာဇာမင်း (သို့မဟုတ် စကြဝတေးမင်း) ၏ ပုံရိပ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ တင်ပြထားပါသည်။ "စက္ကဝတ္တိ" ဟူသော ပါဠိစကားလုံးသည် "စကြာ" (wheel) နှင့် "ဝတ္တိ" (to roll, to turn) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဘီးလည်သကဲ့သို့ မရပ်မနား လည်ပတ်နေသော တရားကျင့်ဝတ်ကို ကိုယ်စားပြုပါသည်။ ဤသုတ်သည် မင်းတို့၏ တာဝန်၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအကျင့်တရားတို့၏ ဆက်နွယ်မှုတို့ကို နက်နဲစွာ ရှင်းပြထားပါသည်။

သုတ်တော်၏ မူလအစနှင့် နောက်ခံသမိုင်း

စက္ကဝတ္တိသုတ်သည် ပါဠိကျမ်းဂန်များဖြစ်သော သုတ်နိကာယ် (Sutta Nikaya) ထဲမှ ဒီဃနိကာယ် (Digha Nikaya) ၏ စတုတ္ထသုတ်အဖြစ် ပါဝင်ပါသည်။ ဤသုတ်ကို ဘုရားရှင်သည် ဝေသာလီမြို့၊ မဟာဝုန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။ သုတ်တော်၏ အစတွင် အနာဂတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် "မေတ္တေယျ" အမည်ရှိသော ဘုရားရှင်အကြောင်းကို ဖော်ပြထားပြီး၊ ထိုဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် လူတို့၏ သက်တမ်းရှည်ကြာလာပုံနှင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ပြည့်စုံလာပုံတို့ကို ရည်ညွှန်းပါသည်။

ထို့နောက် ဘုရားရှင်သည် မင်းအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော တရားတော်ကို စတင်ဟောကြားတော်မူပါသည်။ မင်းအုပ်ချုပ်ရေးသည် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးသာမက အကျင့်တရားကို အခြေခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကျင့်တရား ပျက်ပြားလာပါက လူ့ဘောင်တွင် ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်ကြောင်းကို ရှင်းပြတော်မူပါသည်။ ဤသုတ်တွင် "စကြဝတေးမင်း" (Chakkavatti Raja) ဟူသော ပုံရိပ်ကို အသုံးပြု၍ တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ပုံကို တင်ပြထားပါသည်။ စကြဝတေးမင်းသည် နတ်တို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့်တူသော ရတနာခုနစ်ပါးကို ပိုင်ဆိုင်သော မင်းမြတ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုရတနာခုနစ်ပါးသည် မင်း၏ တရားကျင့်ဝတ်ကို ထင်ဟပ်စေပါသည်။

သုတ်တော်၏ အနှစ်သာရ

စက္ကဝတ္တိသုတ်၏ အနှစ်သာရသည် မင်းအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လူ့ဘောင်၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာတို့သည် မည်သို့ ဆက်စပ်နေကြောင်းကို ရှင်းပြခြင်းဖြစ်သည်။ အဓိက အကြောင်းအရာများမှာ -

• တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ခြင်း (ဓမ္မရာဇာ): မင်းသည် တရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်ရမည်။ တရားသည် နိုင်ငံရေး၏ အခြေခံဖြစ်ရမည်။
• လူ့ဘောင်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု: လူ့ဘောင်သည် မည်သည့်အခါမှ တည်ငြိမ်မနေ။ အကျင့်တရား တိုးတက်လျှင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ပေါ်ပေါက်လာမည်။ အကျင့်တရား ပျက်ပြားလျှင် ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာမည်။
• ရတနာခုနစ်ပါး: စကြဝတေးမင်း၏ ရတနာခုနစ်ပါးသည် မင်း၏ တရားကျင့်ဝတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤရတနာများ ပေါ်လာခြင်းသည် မင်း၏ တရားကျင့်ဝတ်ကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
• ငါးပါးသီလ၏ အရေးပါပုံ: လူ့ဘောင်၏ အခြေခံအကျင့်တရားမှာ ငါးပါးသီလဖြစ်ကြောင်း၊ ငါးပါးသီလ မပျက်ပြားအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် လူ့ဘောင်၏ တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုအတွက် အလွန်အရေးကြီးကြောင်းကို ညွှန်းဆိုသည်။

အဓိက အကြောင်းအရာများ

၁. စကြဝတေးမင်းနှင့် ရတနာခုနစ်ပါး

စက္ကဝတ္တိသုတ်တွင် စကြဝတေးမင်း (Chakkavatti Raja) ကို တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်သော မင်းအဖြစ် တင်စားထားပါသည်။ စကြဝတေးမင်းသည် နတ်တို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့်တူသော ရတနာခုနစ်ပါးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဤရတနာခုနစ်ပါးမှာ -

1. စကြာရတနာ (Chakk-ratana): လည်ပတ်နေသော ဘီးကဲ့သို့ တရားကျင့်ဝတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
2. ဆင်ရတနာ (Hatthi-ratana): အောင်မြင်မှုနှင့် တန်ခိုးအာနုဘော်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
3. မြင်းရတနာ (Assa-ratana): လျင်မြန်စွာ သွားလာနိုင်မှုနှင့် အောင်မြင်မှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။
4. ကျောက်ရတနာ (Mani-ratana): အဖိုးတန်သော ပစ္စည်းနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာကို ကိုယ်စားပြုသည်။
5. မိန်းမရတနာ (Itthi-ratana): မိဖုရား သို့မဟုတ် အပေါင်းအပါးကောင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။
6. သူကြွယ်ရတနာ (Gahapati-ratana): စီးပွားရေးနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။
7. အိမ်ရှေ့မင်းသားရတနာ (Pari-nayaka-ratana): အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တိုင်းပြည်ကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်မည့်သူကို ကိုယ်စားပြုသည်။

ဤရတနာခုနစ်ပါးသည် မင်း၏ တရားကျင့်ဝတ်ကို အစွဲပြု၍သာ ပေါ်ထွက်လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။ မင်းသည် တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ပါက ဤရတနာများ ပေါ်လာပြီး တိုင်းပြည် ချမ်းသာကြွယ်ဝမည်ဖြစ်သည်။ မင်း၏ တရားကျင့်ဝတ် ပျက်ပြားပါက ဤရတနာများ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်သည်။

၂. လူ့ဘောင်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုနှင့် အကျင့်တရား

သုတ်တော်တွင် လူ့ဘောင်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုသည် အကျင့်တရားနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားပါသည်။ ဘုရားရှင်သည် အနာဂတ်တွင် မေတ္တေယျဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူမည့် ကာလကို အစွဲပြု၍ လူ့ဘောင်၏ အခြေအနေကို ရှင်းပြတော်မူသည်။

ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ပေါ်ပေါက်လာပုံ

• လူ့သက်တမ်းရှည်ကြာခြင်း: လူတို့သည် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာနှင့် ပြည့်စုံလာသောအခါ သက်တမ်းရှည်ကြာလာသည်။
• မေတ္တာ၊ ကရုဏာ ကြီးထွားလာခြင်း: လူတို့သည် အချင်းချင်း မေတ္တာ၊ ကရုဏာထားတတ်လာသည်။
• ဆင်းရဲဒုက္ခ လျော့နည်းလာခြင်း: မကျင့်ဝတ်ကို စွန့်ပယ်ပြီး တရားကျင့်ဝတ်ကို လိုက်နာလာသည်။
• အသက်မွေးမှု တိုးတက်လာခြင်း: အကျင့်တရားကြောင့် စီးပွားရေး ကောင်းမွန်လာသည်။
• လူမှုဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်လာခြင်း: အချင်းချင်း လေးစားသမှု ပြုကြသည်။

ဆင်းရဲဒုက္ခ ပေါ်ပေါက်လာပုံ

• လူ့သက်တမ်းတိုတောင်းလာခြင်း: အကျင့်တရား ပျက်ပြားလာသောအခါ သက်တမ်းတိုတောင်းလာသည်။
• မေတ္တာ၊ ကရုဏာ လျော့နည်းလာခြင်း: အချင်းချင်း မုန်းတီး၊ စီးနင်းလာသည်။
• ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း: ခိုးမှု၊ သတ်မှု၊ မုဒိမ်းမှု စသည်တို့ ပေါ်လာသည်။
• အုပ်ချုပ်ရေး မတည်ငြိမ်ခြင်း: မင်းသည် တရားမစောင့်၊ ပြည်သူတို့သည် တရားမစောင့်။

ဘုရားရှင်သည် အကျင့်တရား ပျက်ပြားလာပုံကို အဆင့်ဆင့် ရှင်းပြတော်မူသည်။ ပထမတွင် စီးပွားရေး ပျက်ကပ်၊ ထို့နောက် အုပ်ချုပ်ရေး မတည်ငြိမ်၊ ထို့နောက် မင်းသည် ပြည်သူတို့ကို အုပ်ချုပ်ရန် ခက်ခဲလာသည်။ ထိုအခါ မင်းသည် ပြည်သူတို့ကို တရားမစောင့်ခြင်း၏ အပြစ်ကို ဟောကြားရသည်။ မင်းသည် ပြည်သူတို့ကို တရားကျင့်သုံးရန် တိုက်တွန်းသည်။

၃. ငါးပါးသီလ၏ အရေးပါပုံ

စက္ကဝတ္တိသုတ်တွင် လူ့ဘောင်၏ အခြေခံအကျင့်တရားအဖြစ် ငါးပါးသီလကို အလေးထားဖော်ပြထားပါသည်။

"မင်းကြီး... တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်လော့။ ပြည်သူတို့အား တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ရန် တိုက်တွန်းလော့။ မင်းကြီးသည်လည်း တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်၍၊ ပြည်သူတို့အားလည်း တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ရန် တိုက်တွန်းပါမူ၊ ပြည်သူတို့သည်လည်း တရားနှင့်အညီ ကျင့်သုံးကြပါမူ၊ ထိုအခါ ထိုတိုင်းပြည်တွင် မကျင့်ဝတ်သည် လျော့ပါးသွားလိမ့်မည်။"

မကျင့်ဝတ် လျော့ပါးသွားခြင်းသည် ငါးပါးသီလကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

• ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ (အသက်ကို မသတ်ခြင်း)
• အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိ (သူတစ်ပါး ဥစ္စာကို မခိုးယူခြင်း)
• ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိ (ကာမဂုဏ်ကို မမှားယွင်းစွာ ကျင့်သုံးခြင်း)
• မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ (အိပ်ရာမပြောခြင်း)
• သူရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ (သေရည် သေရက်ကင်း မမူးယစ်ခြင်း)

ဤငါးပါးသီလသည် လူ့ဘောင်၏ အခြေခံစည်းကမ်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသီလများ မပျက်ပြားအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် မင်းအုပ်ချုပ်ရေး ကောင်းမွန်ရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ လူ့ဘောင်၏ ငြိမ်းချမ်းသာယာရေးအတွက်လည်းကောင်း အလွန်အရေးကြီးသည်။

ဟောကြားတော်မူသော အหลักธรรมများ

စက္ကဝတ္တိသုတ်မှ ရရှိနိုင်သော အหลักသင်ခန်းစာများမှာ -

• ဓမ္မရာဇာမင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေး (Rule of Law and Ethics): မင်းသည် တရားကို အလေးထားရမည်။ တရားသည် အုပ်ချုပ်ရေး၏ အခြေခံ ဖြစ်ရမည်။ အုပ်ချုပ်သူသည် ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ရမည်။
• အကျင့်တရားနှင့် လူမှုဘဝ (Ethics and Societal Well-being): လူ့ဘောင်၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာသည် အကျင့်တရားအပေါ် မူတည်သည်။ အကျင့်တရား တိုးတက်ပါက ချမ်းသာကြွယ်ဝမည်။ အကျင့်တရား ပျက်ပြားပါက ဆင်းရဲဒုက္ခများ ပေါ်ပေါက်မည်။
• တာဝန်သိမှုနှင့် တာဝန်ကျေမှု (Responsibility and Accountability): မင်းနှင့် ပြည်သူတို့သည် မိမိတို့၏ တာဝန်ကို သိပြီး တာဝန်ကျေပွန်အောင် ထမ်းဆောင်ရမည်။
• ငါးပါးသီလ၏ အရေးပါပုံ (Importance of Five Precepts): လူတိုင်းသည် ငါးပါးသီလကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို မြှင့်တင်ရမည်။
• အနာဂတ်ကို မျှော်မှန်းခြင်း (Vision for the Future): မေတ္တေယျဘုရားရှင်လက်ထက်ကဲ့သို့ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ပြည့်စုံသော လူ့ဘောင်ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားရမည်။

ဘဝတွင် အသုံးချပုံ

စက္ကဝတ္တိသုတ်တွင် ဖော်ပြထားသော အหลักတရားများသည် ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း အလွန်အသုံးဝင်ပါသည်။

• နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်ပယ်:
  • ခေါင်းဆောင်များသည် တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ရန်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ရန် အရေးကြီးသည်။
  • ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ပြည်သူ့အကျိုးကို ရှေးရှုသော အုပ်ချုပ်ရေးကို တည်ထောင်ရမည်။
  • အဂတိလိုက်စားမှု၊ လာဘ်စားမှု စသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
• လူမှုရေး နယ်ပယ်:
  • အချင်းချင်း ချစ်ခင်၊ လေးစား၊ ကူညီတတ်သော စိတ်ဓာတ်ကို မွေးမြူရမည်။
  • မိသားစုအတွင်း၊ အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ငြိမ်းချမ်းသာယာရေးကို ဖန်တီးရမည်။
  • အကြမ်းဖက်မှု၊ လိမ်လည်မှု စသည်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
• တစ်ကိုယ်ရေ ကျင့်ဝတ်:
  • ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို မြှင့်တင်ရမည်။
  • မိမိ၏ လုပ်ငန်း၊ အလုပ်အကိုင်တွင် တရားမျှတစွာ ဆောင်ရွက်ရမည်။
  • အပြောနှင့်အကျင့် မခြားနားအောင် ကြိုးစားရမည်။
• စီးပွားရေး နယ်ပယ်:
  • တရားမျှတသော စီးပွားရေးကို ကျင့်သုံးရမည်။
  • သူတစ်ပါးကို လိမ်လည်၊ လှည့်ပတ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
  • အကျိုးအမြတ်ကို အလွန်အကျွံ မမက်မောဘဲ တရားသဖြင့် ရှာဖွေရမည်။

ဘုရားရှင်သည် "အဂ္ဂၒ ဓမ္မ" (အမြင့်ဆုံးတရား) ဟု ဆိုအပ်သော တရားကျင့်သုံးခြင်းသည် မင်းအုပ်ချုပ်ရေးအတွက်သာမက လူသားအားလုံး၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာအတွက် အခြေခံဖြစ်ကြောင်းကို ဤသုတ်တော်မှတစ်ဆင့် ညွှန်ပြတော်မူခဲ့ပါသည်။

နိဂုံး

စက္ကဝတ္တိသုတ်သည် ကမ္ဘာ့အုပ်ချုပ်ရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားတို့၏ အရေးပါပုံကို နက်နဲစွာ ရှင်းပြထားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဖိုးတန်သော သုတ်တော်တစ်ပါး ဖြစ်ပါသည်။ စကြဝတေးမင်းနှင့် ရတနာခုနစ်ပါးပုံရိပ်ကို အသုံးပြု၍ တရားနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်နှင့် အကျင့်တရား ပျက်ပြားခြင်း၏ အကျိုးဆက်တို့ကို ရှင်းလင်းစွာ တင်ပြထားပါသည်။ ဤသုတ်တော်မှ သင်ခန်းစာယူ၍ မိမိတို့၏ ဘဝတွင်လည်း တရားကျင့်သုံးခြင်း၊ ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းခြင်းတို့ဖြင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို မြှင့်တင်ကာ လူ့ဘောင်၏ ငြိမ်းချမ်းသာယာရေးအတွက် ကိုယ်စီကိုယ်စီ တတ်အားသရွေ့ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ကြရန် အရေးကြီးလှပါသည်။